Η κίνηση είναι βασικό στοιχείο της καθημερινότητας του σκύλου μας. Το περπάτημα, το παιχνίδι, το ανέβασμα μιας σκάλας είναι δραστηριότητες που συνήθως θεωρούμε αυτονόητες. Τι γίνεται όμως όταν κάτι αρχίζει να αλλάζει; Τα προβλήματα των αρθρώσεων και γενικότερα του μυοσκελετικού συστήματος δεν εμφανίζονται πάντα απότομα. Συχνά οι πρώτες αλλαγές είναι μικρές και σταδιακές και μπορεί εύκολα να αποδοθούν στην ηλικία. Γι΄αυτό η καθημερινή παρατήρηση της συμπεριφοράς και της κινητικότητας του ζώου έχει ιδιαίτερη σημασία: η έγκαιρη αναγνώριση της αλλαγής επιτρέπει την άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση και παρέμβαση.

Έξι αλλαγές στην κινητικότητα που αξίζει να προσέξουμε:

Οι παθήσεις των αρθρώσεων, όπως η οστεοαρθρίτιδα ή η δυσπλασία του ισχίου, δεν εκδηλώνονται πάντα με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους σκύλους. Κάποιες φορές υπάρχει εμφανής χωλότητα, άλλες όμως τα σημάδια είναι πολύ πιο διακριτικά. Συνεπώς, δεν χρειάζεται να περιμένουμε να εμφανιστεί έντονος πόνος ή χωλότητα για να θεωρήσουμε ότι κάτι έχει αλλάξει.

1. Αλλαγή στον τρόπο που περπατάει ή κινείται

Η αλλαγή αυτή μπορεί να είναι εμφανής, όπως μια χωλότητα (όταν δηλαδή το ζώο κουτσαίνει) ή πολύ διακριτική. Για παράδειγμα, μπορεί να παρατηρήσουμε διαφορετικό ρυθμό κίνησης, μικρότερο διασκελισμό, δυσκολία στις στροφές και γενικότερα ότι ο σκύλος μας “δεν κινείται όπως παλιά”.

2. Δυσκαμψία και δυσκολία όταν σηκώνεται

Μία από τις συχνότερες αλλαγές που παρατηρούμε είναι ότι ο σκύλος δυσκολεύεται να σηκωθεί από την κατάκλιση στην όρθια θέση μετά από αρκετή ώρα ανάπαυσης ή μετά τον ύπνο. Μπορεί να σηκώνεται πιο αργά, ρίχνοντας περισσότερο βάρος στα πρόσθια άκρα (σαν να τραβάει το σώμα του), να είναι δύσκαμπτος και να κάνει μικρά διστακτικά βήματα στην αρχή, ενώ μετά από λίγη ώρα, καθώς οι αρθρώσεις έχουν «ζεσταθεί», η κίνηση εξομαλύνεται.

3. Δισταγμός στις σκάλες και στα άλματα

Ένας σκύλος που μέχρι πρόσφατα ανέβαινε εύκολα στον καναπέ, έμπαινε στο αυτοκίνητο ή χρησιμοποιούσε τις σκάλες χωρίς δισταγμό μπορεί σταδιακά να αρχίσει να αποφεύγει αυτές τις κινήσεις. Πιθανώς να διστάζει πριν από ένα άλμα, να ανεβαίνει ή να κατεβαίνει τις σκάλες πιο αργά, να σταματά συχνότερα ή να χρειάζεται περισσότερη ενθάρρυνση. Τέτοιες αλλαγές μπορεί να υποδηλώνουν ότι ορισμένες κινήσεις που κάποτε έκανε με άνεση,  έχουν γίνει πλέον λιγότερο άνετες για τον σκύλο.

4. Αλλαγή στη βόλτα και στο παιχνίδι

Μερικές φορές το πρώτο σημάδι δεν είναι μια εμφανής δυσκολία στην κίνηση, αλλά μια αλλαγή στη διάθεση για δραστηριότητα. Ο σκύλος μας μπορεί να εξακολουθεί να βγαίνει βόλτα, αλλά να περπατά πιο αργά, να κάνει περισσότερες στάσεις ή να κουράζεται νωρίτερα. Μπορεί να μην επιδιώκει πλέον το παιχνίδι, να σταματά πιο γρήγορα ή να προτιμά να ξαπλώνει αντί να ακολουθεί τον κηδεμόνα. Ειδικά σε αυτό το σημείο έχει ιδιαίτερη σημασία η σύγκριση με τη δική του προηγούμενη συμπεριφορά. Ένας σκύλος που γενικά ήταν δραστήριος και σταδιακά περιορίζει μόνος του τη δραστηριότητά του, μας δίνει μια πληροφορία που αξίζει να διερευνηθεί.

5. Αλλαγή στη στάση του σώματος και στην ανάπαυση

Μπορεί να παρατηρήσουμε αλλαγή ακόμα και στον τρόπο που στέκεται  το ζώο και στο πως κατανέμει το βάρος στα άκρα του. Μπορεί να διστάζει πριν καθίσει ή πριν ξαπλώσει, να κατεβαίνει πιο αργά και προσεκτικά ή ακόμα και να “πέφτει” προς τη μια πλευρά ή να φαίνεται ότι δυσκολεύεται να βρει μια άνετη θέση. Μπορεί επίσης να αλλάζει συχνά στάση ή να δυσκολεύεται περισσότερο όταν χρειάζεται να σηκωθεί ξανά. 

6. Αλλαγή στην συμπεριφορά και στην αντίδραση στο άγγιγμα

Ένας σκύλος που αισθάνεται ενόχληση ή πόνο μπορεί να γλείφει ή να δαγκώνει επίμονα την άρθρωση, να εμφανίζει ιδιαίτερη ευαισθησία στο άγγιγμα, αποφεύγοντας την επαφή, αντιδρώντας έντονα ή γρυλίζοντας. Πιθανώς να εμφανίζει και την τάση να απομονώνεται, να είναι λιγότερο κοινωνικός ή να αποφεύγει δραστηριότητες που συνήθως απολάμβανε.

Να σημειωθεί ότι δεν είναι απαραίτητο ένας σκύλος να παρουσιάζει όλες αυτές τις αλλαγές ταυτόχρονα για να υποψιαστούμε ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα κινητικότητας. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανίζεται μόνο μία διακριτική αλλαγή, ενώ σε άλλες να παρατηρούνται περισσότερες ή πιο έντονες αλλαγές. Εξίσου σημαντικό είναι ότι τα σημάδια αυτά δεν είναι ειδικά για μία συγκεκριμένη πάθηση. Μπορούν να εμφανιστούν σε διαφορετικές ορθοπαιδικές ή μυοσκελετικές παθήσεις, όπως η οστεοαρθρίτιδα, η δυσπλασία του ισχίου ή του αγκώνα, η ρήξη του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου, η εξάρθρωση της επιγονατίδας κ.α. Αλλαγές στην κίνηση μπορεί επίσης να σχετίζονται με προβλήματα της σπονδυλικής στήλης ή του νευρικού συστήματος. Γι’ αυτό, μεγαλύτερη σημασία από ένα μεμονωμένο σύμπτωμα έχει η αλλαγή σε σχέση με αυτό που ήταν φυσιολογικό για τον συγκεκριμένο σκύλο. 

Αν ένας σκύλος που μέχρι πρόσφατα σηκωνόταν εύκολα, ανέβαινε σκάλες και έμπαινε στο αυτοκίνητο χωρίς δισταγμό αρχίσει σταδιακά να αποφεύγει αυτές τις κινήσεις, η αλλαγή αυτή αξίζει την προσοχή μας.

Μήπως φταίει απλώς η ηλικία του;

Είναι εύκολο να αποδώσουμε τη μειωμένη δραστηριότητα ή τη δυσκαμψία στην ηλικία, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για έναν ηλικιωμένο σκύλο. Πράγματι ένας ηλικιωμένος σκύλος μπορεί να κινείται πιο αργά σε σχέση με το παρελθόν. Ωστόσο, το γήρας δεν σημαίνει ότι η δυσκολία στην κίνηση ή ο πόνος είναι κάτι που πρέπει απλώς να αποδεχτούμε ως φυσιολογικά. Παράλληλα, τα προβλήματα των αρθρώσεων δεν αφορούν μόνο τους ηλικιωμένους σκύλους. Ορισμένοι σκύλοι μπορεί να έχουν αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν μυοσκελετικά προβλήματα λόγω γενετικής ή φυλετικής προδιάθεσης, αναπτυξιακών ορθοπαιδικών παθήσεων, προηγούμενων τραυματισμών ή  αυξημένου σωματικού βάρους.

Τι μπορεί να κάνει ο κηδεμόνας στην καθημερινότητα;

Ο κηδεμόνας έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: βλέπει τον σκύλο του στο φυσικό του περιβάλλον, κάθε μέρα. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να παρατηρήσει μικρές αλλαγές που ίσως δεν είναι εύκολο να φανούν μέσα σε μια σύντομη επίσκεψη στο κτηνιατρείο. Δεν χρειάζεται να ψάχνουμε καθημερινά για συμπτώματα. Αρκεί να γνωρίζουμε πώς κινείται και συμπεριφέρεται συνήθως ο δικός μας σκύλος. Αν παρατηρήσουμε κάποια αλλαγή, ένα σύντομο βίντεο από την καθημερινότητά του μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο. Μπορούμε, για παράδειγμα, να καταγράψουμε πώς σηκώνεται, πώς περπατά, πώς κάθεται ή πώς ανεβαίνει τις σκάλες. Το βίντεο δίνει στον κτηνίατρο τη δυνατότητα να δει την κίνηση του σκύλου στο φυσικό του περιβάλλον, ιδιαίτερα όταν η συγκεκριμένη συμπεριφορά δεν εμφανίζεται κατά τη διάρκεια της εξέτασης. 

Πότε είναι ώρα να μιλήσουμε με τον κτηνίατρο;

Δεν χρειάζεται να περιμένουμε μέχρι ο σκύλος μας να αρχίσει να κουτσαίνει έντονα ή να σταματήσει να περπατά. Καλό είναι να επικοινωνήσουμε με τον κτηνίατρο μας όταν παρατηρήσουμε μια νέα, επίμονη ή προοδευτικά επιδεινούμενη αλλαγή στην κινητικότητα ή στη συμπεριφορά του σκύλου. Αντίστοιχα, μια ξαφνική και έντονη αλλαγή, όπως σοβαρή χωλότητα, αδυναμία να στηρίξει το βάρος σε κάποιο άκρο, έντονος πόνος ή πρόβλημα που εμφανίστηκε μετά από τραυματισμό, χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση.

Η καλή κινητικότητα ξεκινά από την έγκαιρη παρατήρηση

Η φροντίδα  των αρθρώσεων δεν ξεκινά μόνο όταν εμφανιστεί ένα πρόβλημα. Η διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους, η κατάλληλη και ελεγχόμενη άσκηση, η τακτική κτηνιατρική παρακολούθηση και, φυσικά, η έγκαιρη αναγνώριση των αλλαγών μπορούν να συμβάλλουν στη διατήρηση της κινητικότητας και της ποιότητας ζωής του σκύλου. Και ίσως το πιο χρήσιμο εργαλείο βρίσκεται ήδη στα χέρια του κηδεμόνα: η καθημερινή παρατήρηση. Γιατί πολλές φορές το πρώτο σημάδι δεν είναι κάτι εντυπωσιακό. Είναι μια μικρή αλλαγή που μπορεί εύκολα να περάσει απαρατήρητη: «Δεν το κάνει πια όπως παλιά».

Πηγές:

Belshaw, Z., Dean, R. & Asher, L. (2020). Could it be osteoarthritis? How dog owners and veterinary surgeons describe identifying canine osteoarthritis in a general practice setting. Preventive Veterinary Medicine, 185, 105198. PubMed. 

Cornell University College of Veterinary Medicine. Osteoarthritis. vet.cornell.edu